Thermal Scan เจอจุดร้อน แล้วแปลว่าโรงงานกำลังเสียพลังงานจริงหรือ?
หลายโรงงานมีการทำ Thermal Scan ทุกปี บางแห่งทำทุก 6 เดือน บางแห่งทำทุกไตรมาสรายงานที่ได้รับมักมีภาพสีแดง สีส้ม และสีเหลืองกระจายอยู่ตาม
- MDB
- MCC
- Busbar
- Capacitor Bank
- Transformer
จากนั้นคำถามที่เกิดขึ้นเสมอคือ
จุดร้อนเหล่านี้กำลังบอกว่าโรงงานกำลังเสียพลังงานอยู่จริงหรือไม่?
หลายคนรีบสรุปทันทีว่า “ยิ่งร้อน ยิ่งเปลืองไฟ” แต่ในความเป็นจริง เรื่องนี้ซับซ้อนกว่านั้น
Thermal Scan กำลังวัดอะไร?
Thermal Scan ไม่ได้วัดพลังงาน และไม่ได้วัดค่าไฟ Thermal Scan วัด “อุณหภูมิพื้นผิว” ของอุปกรณ์ไฟฟ้า เท่านั้น ดังนั้น ภาพความร้อนที่เราเห็น เป็นเพียงผลลัพธ์ ไม่ใช่สาเหตุ
จุดร้อนทุกจุด คือความสูญเสียหรือไม่?
คำตอบคือ ไม่เสมอไป
ตัวอย่างเช่น
หม้อแปลงขนาด 2,000 kVA
ที่โหลดอยู่ 80%
ย่อมมีอุณหภูมิสูงกว่าหม้อแปลงที่โหลด 20%
ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติ
ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่อุณหภูมิ แต่คือ “อุณหภูมิที่ผิดปกติ”
จุดร้อนแบบไหนที่ควรกังวล?
โดยทั่วไป ทีมวิศวกรมักสนใจ ความแตกต่างของอุณหภูมิ มากกว่า ค่าอุณหภูมิสูงสุด
ตัวอย่าง
Breaker A
45°C
Breaker B
85°C
ทั้งที่มีกระแสใกล้เคียงกัน กรณีนี้เริ่มมีความเป็นไปได้ว่า กำลังเกิดความสูญเสียที่ผิดปกติ
1. จุดต่อสายไฟหลวม
นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งที่พบในรายงาน Thermal Scan เมื่อจุดต่อหลวม ความต้านทานจะเพิ่มขึ้น และเกิดความร้อนสะสม แม้โหลดจะไม่สูง
2. หน้าสัมผัสเบรกเกอร์เสื่อม
MCCB หรือ ACB ที่ใช้งานมานาน อาจมีหน้าสัมผัสที่เสื่อมสภาพ ส่งผลให้ Resistance เพิ่มขึ้น และเกิด Hot Spot
3. Harmonic สูงกว่าที่คิด
หลายครั้งโหลดไม่ได้สูง แต่ Harmonic ทำให้กระแส RMS สูงขึ้น ผลคือ
- สายไฟร้อน
- Neutral ร้อน
- Transformer ร้อน
โดยที่ Production เท่าเดิม
Physics Behind the Problem
ในทางฟิสิกส์ พลังงานที่สูญเสียในตัวนำไฟฟ้า ส่วนใหญ่เกิดจาก
P_{loss}=I^2R
ดังนั้น
เมื่อ Resistance เพิ่มขึ้น หรือ Current เพิ่มขึ้น Loss จะเพิ่มขึ้นทันที และ Loss เหล่านี้จะเปลี่ยนเป็นความร้อน
Thermal Scan สามารถใช้วัดการประหยัดพลังงานได้หรือไม่?
คำตอบคือ ใช้ได้บางส่วน แต่ไม่ควรใช้เพียงอย่างเดียว
ตัวอย่าง
หากหลังปรับปรุงระบบ
อุณหภูมิ Busbar ลดลง
จาก 80°C
เหลือ 55°C
ถือเป็นสัญญาณที่ดี แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่า ประหยัดพลังงานได้กี่เปอร์เซ็นต์
จนกว่าจะมีข้อมูล
- kW
- kWh
- THD
- Current
- Load
จุดร้อนบางจุด ไม่ได้เกี่ยวกับค่าไฟเลย
นี่คือสิ่งที่หลายคนเข้าใจผิด
ตัวอย่างเช่น
ตู้ไฟอยู่ในห้องที่ไม่มีการระบายอากาศ
อุณหภูมิภายในสูง
อุปกรณ์ทุกตัวจึงร้อนขึ้น
แต่ไม่ได้แปลว่าความสูญเสียทางไฟฟ้าเพิ่มขึ้น
ดังนั้น การแก้ปัญหาจุดร้อน ต้องแยกให้ออกว่า เป็น Thermal Problem หรือ Electrical Loss กันแน่
จุดร้อนแบบไหนที่มักนำไปสู่การประหยัดพลังงาน?
จากประสบการณ์หน้างานจริง หาก Hot Spot เกิดจาก
- จุดต่อสายไฟหลวม
- Harmonic สูง
- Current Imbalance
- Connection Resistance
- Electrical Disturbance
เมื่อแก้ไขแล้ว มักพบว่าความสูญเสียทางไฟฟ้าลดลงจริง
ก่อนลงทุนแก้ไข ควรวิเคราะห์อะไรเพิ่ม?
หากพบจุดร้อนจาก Thermal Scan ควรตรวจสอบเพิ่มเติม
- Current Loading
- THD
- Voltage Imbalance
- Current Imbalance
- Power Factor
- Load Profile
เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง ไม่ใช่เพียงแก้ที่อาการ
Thermal Scan เป็นเครื่องมือที่ยอดเยี่ยมในการค้นหาความผิดปกติในระบบไฟฟ้า แต่จุดร้อนที่พบ ไม่ได้แปลว่าโรงงานกำลังเสียพลังงานเสมอไป สิ่งสำคัญคือ ต้องเข้าใจว่า ความร้อนเป็น “อาการ” ไม่ใช่ “ต้นเหตุ” และต้องวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลทางไฟฟ้าอื่น ๆ จึงจะสามารถระบุได้ว่า จุดร้อนนั้นเป็นเพียงปัญหาความปลอดภัย หรือกำลังเป็นสัญญาณของพลังงานที่สูญเสียอยู่จริง
เกี่ยวกับผู้เขียน
บทความโดย
ทีมวิศวกรพลังงาน Pains Power
ผู้เชี่ยวชาญด้าน:
- Power Quality
- ระบบไฟฟ้าโรงงาน
- Energy Saving
- Solar Engineering
- Industrial Energy Management
Reviewed by:
Sarayuth Sornprapha
Industrial Energy Saving Specialist
Power Quality & Energy Efficiency Consultant
Internal Link
- ความร้อนในระบบไฟฟ้า คือสัญญาณของพลังงานที่กำลังสูญเสียไปหรือไม่?
- THD คืออะไร? สำคัญอย่างไรกับระบบไฟฟ้าโรงงาน
- Harmonic คืออะไร? ภัยเงียบที่ทำให้โรงงานเสียค่าไฟโดยไม่รู้ตัว
- ค่า PF 0.99 แล้ว ทำไมค่าไฟยังสูง?
- Chiller กินไฟผิดปกติ ตรวจสอบอะไรบ้าง?
- Power Quality คืออะไร?
FAQ | คำถามที่พบบ่อย
Thermal Scan เจอจุดร้อน ต้องรีบแก้ทันทีหรือไม่?
ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและสาเหตุของจุดร้อน ควรให้วิศวกรวิเคราะห์เพิ่มเติม
จุดร้อนแปลว่ากำลังเสียค่าไฟอยู่หรือไม่?
อาจใช่หรือไม่ใช่ก็ได้ ต้องพิจารณาร่วมกับข้อมูลทางไฟฟ้าอื่น ๆ
Harmonic สามารถทำให้เกิด Hot Spot ได้หรือไม่?
ได้ โดยเฉพาะในสายไฟ Neutral, Transformer และ Capacitor Bank
Thermal Scan สามารถใช้ยืนยันผลการประหยัดพลังงานได้หรือไม่?
ใช้เป็นตัวชี้วัดประกอบได้ แต่ไม่ควรใช้เป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียว
📞 ติดต่อเพื่อวิเคราะห์หน้างานฟรี
หากคุณต้องการลดค่าไฟโรงงานอย่างเป็นระบบ
ทีมงานพร้อมเข้าไปวิเคราะห์หน้างาน พร้อมรายงานผลประหยัดแบบมืออาชีพ
📱 Line ID : @845lapno
☎️ Tel : 085 946 6199 / 090 973 3192